De Vergulde Swaen

Winter in Zwijndrecht (12-12-03 t/m 21-03-04)

Abr. van Calraet (1642-1722) Op het ijs bij Dordrecht

Zolang de aarde bestaat wisselen de seizoenen elkaar af. Afhankelijk van de ligging van een land is een winter al dan niet koud. Afhankelijk van de ontwikkeling van een volk wordt de winter anders beleefd.
Zwijndrecht heeft als tuindersdorp met een ligging aan de Maas een eigen winterbeleving, al verschilt deze weinig van andere rivierplaatsen in Nederland. De ware beleving van de winter ligt in het gezamenlijk geheugen van de Zwijndrechtenaren. Wat gebeurde er hier, wat deden we, wie waren er. 
Geschiedenis wordt gemaakt door mensen. Zwijndrechtse geschiedenis door Zwijndrechtenaren. De Winterexpositie poogt daarvan een beeld te geven. Deze brochure geeft een samenvatting.



In 1890 vroor het zo hard en lang, dat de Oude Maas dichtvroor.....

Dat was ook het geval in 1929. De winter was lang en streng. In Europa en zelfs in ons land vroren honderden mensen dood. Het verkeer tussen Dordt en Zwijndrecht ging over het ijs, waar normaal de pont voer. De Noord was ook één ijsveld. De scheepvaart maakte plaats voor voetgangers, fietsers, mensen met handkarren, vee, en uiteindelijk zelfs auto´s en vrachtwagens. Een gestage stroom mensen verplaatste zich in februari van dat jaar tussen Zwijndrecht en Dordrecht. Al was het alleen maar om de sensatie mee te maken.

Deze foto is genomen vanaf de Dordtse kant. Hotel-restaurant Het Witte Paard is het markante punt aan de Zwijndrechtse oever, evenals de schoorsteen van de zoutketen.

Veel Zwijndrechters lieten zich vereeuwigen op het ijs. Een flink aantal van die foto´s werd gemaakt door de heer Buurmans, fotograaf aan de Bruïnelaan. Die maakte er - handig bekeken - een verkoopstunt van om mensen op het ijs te fotograferen.
Er werd weken aaneen geschaatst. De IJsclub organiseerde steeds verschillende spelen: schoonrijden voor paren en individuele personen, hardrijden, ringrijden, wedstrijden met paard en arreslee. Anijsmelk, punch, kwast en polkabrokken. Baanvegers hielden de banen schoon. De scheuren in de baan werden ´s avonds met warm water volgegoten, dan vroren die ´s nachts dicht. Wanneer het ging dooien en er water op het ijs kwam, ging men hardrijden met de prikslee.

Op 10 februari startte één van die koudste perioden die ons land ooit heeft gekend sinds de waarneming in 1706 begonnen. Op 12 februari werd de elfstedentocht gereden en wat te denken van de 14e februari in Winterwijk, het maximum bedroeg toen - 13,8 , het minimum - 21,5 , en het etmaalgemiddelde - 17,9 . De hele winter van 1929 was zeer koud. Op diverse plaatsen bevroren rioleringen door de langdurige vorst. De ijsaangroei werd zelfs zo dik, dat men op de Gouwzee tussen Marken en Noord-Holland kon rijden met auto´s.
Overigens was de winter van 1962 - 1963 ook bijzonder koud.


Waarom bevriezen de rivieren niet meer, waren de winters vroeger strenger?
Lopend over de Maas naar Dordrecht, auto´s op de rivier, dansen in het ruim van een vastgevroren boot, het zijn verhalen die aan jongeren zijn verteld door ouders of grootouders. Het dichtvriezen van de grote rivieren lijkt tot het verre verleden te behoren. Zijn dit de gevolgen van het broeikaseffect, of zijn er andere redenen aan te wijzen?
Over de gevolgen van het broeikaseffect zijn de geleerden het onderling niet eens. Er zijn wel andere redenen aan te wijzen voor deze verandering. 

Overstromingen door kruiend ijs
Het gebeurde in het verleden vaak dat aan het einde van de winter de dikke laag ijs op de rivieren ging kruien, bewegen dus. Niet zelden werden door de ijsschotsen bruggen en dijken vernield met grote overstromingen als gevolg. Om deze vernielingen te voorkomen werden zo nu en dan explosieven en ijsbrekers ingezet om het ijs te breken.

Drie oorzaken
Naar aanleiding van de vele overstromingen in de eerste helft van de 20e eeuw zijn veel grote rivieren verdiept. Daardoor bevroren ze minder snel, zeker omdat in de loop der tijd steeds meer fabrieken zouten en warm afvalwater zijn gaan lozen. Daarnaast is de Maas een druk bevaren rivier geworden. En een altijd bewegende rivier bevriest nu eenmaal niet snel.


Op 12 februari lag de rivier dicht. ´s Nachts daalde de temperatuur tot bijna 20 graden onder nul en overdag bleef hij steken bij min 7 of min 8. Eén dag was het etmaalgemiddelde min 13,1. Op de rivier groeide een ijslaag die gemakkelijk als verkeersweg kon dienen. Pontonniers hakten bij de veren in Dordrecht en Zwijndrecht landhoofden in het ijs, flauw hellend en met een draagvermogen van vijfduizend kilo. Voor het eerst in de geschiedenis reden auto´s over de rivier. Iedereen wilde wel een ritje maken over de ijsweg, die de naam Boulevard Dordrecht-Zwijndrecht kreeg. 
De plotselinge toeloop zorgde voor onverwachte problemen. De autoweg bleek te smal om de twee tegengestelde stromen uit Zwijndrecht en Dordrecht elkaar te laten passeren. Een verkeersreglement bracht uitkomst. Een rode seinschijf en een belsignaal bepaalden in welke richting het verkeer zich kon verplaatsen. Op dit teken gaf personeel van de veerdienst een wenk, zodat de rij auto´s zich in beweging kon zetten. Aan Zwijndrechtse zijde was zelfs permanent een politieagent geposteerd. 
Het nieuws van de ijsweg over de Oude Maas ging in heel Nederland rond. Van heinde en verre kwamen ze aangereden. De Boulevard was korte tijd een verkeersknooppunt tussen het zuiden en het centrum van het land.
"Op het wit der brokkig gestolde Oude Maas tekent zich het zwart af van een steeds door trekkende karavaan van auto´s, voertuigen, fietsen en mensen. Hevig klopt hier de ader van het moderne verkeer. Er heerst herrie van de 20e eeuwers. Drukgebarend klauteren mensen over de schotsen om elkaar de vereeuwigen, bevelend de verkeersregelaars, schor blaffen de autohoorns en juichend onderneemt de jeugd de tochten naar de spoorbrug."

 
Melkboer Groeneveld uit de Prins Bernhardstraat op de hoek Burg.de Bruinelaan / Julianastraat.

Burg. de Bruïnelaan 41 - 25 (ds. Lindeboom, van Pelt, muziekleraar Visser, de Leeuwerk, De Dordtenaar, sanitair De Kievit, pedicure Rie de Gier, bakker Korteweg, ABN).

School De Rank aan de Lindelaan