De
Vergulde Swaen"WIJ ZULLEN DEZEN STRIJD WINNEN!"
Dat waren de woorden waarmee
Piet van Rietschoten, voorzitter van de Historische Vereniging Zwijndrecht,
zijn toespraak begon afgelopen vrijdag bij de opening van de nieuwe expositie
in oudheidkamer De Vergulde Swaen. Centraal staat de bevrijding die zestig jaar
geleden over Nederland en de Europa kwam.
Het waren woorden uit een
proclamatie van koningin Wilhelmina uit 1941, waarvan Van Rietschoten het originele
vlugschrift liet zien. Of de slotwoorden van die proclamatie, waarin wordt gesteld
dat ons Koninkrijk "beproefd maar gelouterd en gestaald tegelijk, krachtiger
en meer dan ooit één onder onze vrije vlag in een van agressie
verloste wereld in onaantastbare fierheid zal staan" bewaarheid zijn geworden,
liet hij als open vraag aan de genodigden over.
Piet Buitendijk (84), één
van de laatste nog levende verzetsmensen uit Zwijndrecht, sprak daarna voor
een muisstille zaal over de tijd die zo lang achter ons ligt maar zijn sporen
tot in deze tijd diep heeft nagelaten. Hij en zijn vrouw waren meegekomen met
de twee zoons van de veertig jaar geleden overleden Henk de Klerk, ook oud-verzetsman.
Pas op het laatste moment werd hem gevraagd de expositie te openen, en Buitendijk
vervulde deze "opdracht" graag, zij het met een kanttekenening. Hij
hield er niet van om vooraan te staan. Verzetswerk werd in stilte gedaan, je
moest niet opvallen. Hij betreurde het dat na de oorlog de mensen die het verdienden
om lof te krijgen, dikwijls op de achtergrond bleven of welker daden vergeten
werden, terwijl anderen vaak om eigen verheerlijking naar voren traden. Hij
noemde vervolgens wat voorbeelden van mensen die in kleine dingen, maar toch
soms met gevaar voor eigen leven, hun bijdrage leverden aan het verzet. Maar
ook de anonieme familieleden, zoals ouders die ´s nachts op bed lagen
en schoten hoorden, vol angst en twijfel of hun zoon of dochter nog wel levend
thuis zou komen. Hij noemde de echte anonieme verzetspleger die zelfs nu nog
niet genoemd wil worden. Tenslotte brak hij een lans voor een soldaat als Erik
O., die, net als de toenmalige verzetsmensen, in een fractie van een seconde
een beslissing moest nemen en die vervolgens door een rechter wordt beoordeeld
die geen weet heeft van de spanning waarin ter plaatse gehandeld moet worden.
Buitendijk beaamde dat er ook toen fouten zijn gemaakt, verkeerde beslissingen
zijn genomen, maar ze zijn genomen op dat moment naar beste kunnen.
Feestrokken
en lampions
Na het gezamenlijk zingen van het Wilhelmus vertelde het voormalige
lid van de Binnenlandse Strijdkrachten geëmotioneerd dat hij slechts bij
twee liederen niet kan meezingen vanwege de emoties: het Wilhelmus en het Ere
zij God.
Buitendijk ging de aanwezigen voor naar de expositieruimte waar
in een zee van oranje en rood-wit-blauw de Bevrijding daadwerkelijk als een
feest over de mensen spoelde. Toch was het voornamelijk emotie, nostalgie en
herinnering dat de mensen aangreep en die ze in herkenning rond deed gaan. Vrouwen
in feestrokken, een man in kleding van het Strijdend Gedeelte district Dordrecht,
een versierde fiets en kinderwagen, herinneringsborden, kranten en foto´s,
veel foto´s. Aan het plafond lampions uit 1937 (!) met de afbeelding van "Benno
en Juul". Een enorm portret van Wilhelmina waaromheen vlaggen gedrapeerd.
Prins Bernhard in vliegenierskostuum, oranje wimpels. Maar ook portretten van
de "jongens" die vanwege hun werk voor de illegaliteit gefusilleerd
zijn.
Piet Buitendijk lichtte later toe dat je er eigenlijk vaak niet
bewust voor koos verzetsdaden te verrichten. Het was er soms en begon vaak met
kleine.dingen. Zeker waren er jongens waarbij ook de spanning een rol speelde.
Maar ook zij waren niet met grote dingen begonnen.
De aanwezigen hadden
allen zo hun eigen verhalen en, zij die het bewust meemaakten, herinneringen.
De oude feeststemming zat er helemaal in bij het horen van muziek van Vera Lyn,
Glenn Miller en Marlene Diettrich, waarbij flink werd meegezongen.
De leden
van de kunst- en inrichtingscommissie van de Historische Vereniging, Evelien
Boot, Marcel Deelen en Heleen van Namen, die de tentoonstelling hebben vormgegeven,
verwachten dat veel mensen hun weg naar het pand aan de Rotterdamseweg 53-55
zullen vinden om mee te genieten van de sfeer van toen, waarbij met weinig middelen
veel werd gedaan en gerealiseerd. "Al is veel van de saamhorigheid in de
daarop volgende jaren in contanten geïncasseerd in de vorm van materiële
welvaart." Wat ons brengt bij het begin van het artikel en de vraag overblijft
in hoeverre Nederland omgaat met de toen verwachte onaantastbare fierheid.
De Bevrijdingsexpositie is tot 23 mei 2005 te bezoeken tijdens de gebruikelijke
openingstijden van de oudheidkamer: elke woensdag en zaterdag van 10.00 tot
16.00 en ´s zondagmiddags van 14.00 tot 17.00 uur. Of op afspraak.
Wie nog voorwerpen of andere zaken uit die tijd in bruikleen wil geven: heel graag.
